Di sebalik panggilan video itu, rakan sepasukan lamanya dalam Piala Thomas, Yew Cheng Hoe, terus memahami maksudnya.

13 Mei.

Kew San, yang kurang pendengaran tetapi masih tersenyum, memandang rakannya lalu menyebut hanya satu nama dengan lembut.

“Cheng Hoe.”

Pada Rabu, bekas kapten pasukan Malaysia yang menjuarai Piala Thomas itu meninggal dunia pada usia 91 tahun, menutup satu lagi bab generasi emas sukan yang membantu membentuk jiwa badminton Malaysia.

Cheng Hoe berkata beliau bersyukur kerana sempat melalui perbualan terakhir itu.

Kedua-dua mereka bertemu kali terakhir ketika sambutan ulang tahun ke-100 Persatuan Badminton Pulau Pinang pada November tahun lalu, berjalan perlahan-lahan melalui galeri yang dipenuhi gambar dan kenangan dari era lampau.

Kew San menjadi anggota ketiga pasukan Piala Thomas Malaysia 1967 yang meninggal dunia selepas Ng Boon Bee dan Tan Yee Khan.

Bagi ramai yang mengenalinya, pemergiannya terasa seperti lenyapnya sebuah persaudaraan.

Lelaki pendiam yang ‘garang’ di gelanggang

Di luar gelanggang badminton, Kew San dikenali sebagai seorang yang lembut tutur katanya. Beliau mesra dipanggil ‘Ah Pek’, gelaran akrab yang digunakan ramai pemain muda serta rakan-rakan terhadap legenda kelahiran Pulau Pinang itu.

Namun di gelanggang, beliau tidak memberi peluang kepada pihak lawan.

Satu petang pada 1966, Kew San dan Cheng Hoe menghasilkan persembahan yang sehingga kini masih kedengaran mustahil.

Dalam final beregu lelaki Terbuka Pulau Pinang, mereka membelasah idola Indonesia Rudy Hartono dan Muljadi 15-0, 15-0.

Sehingga hari ini, pemain badminton generasi lama masih bercakap tentang keputusan itu dengan rasa tidak percaya.

Ia adalah persembahan menakjubkan daripada dua pemain yang seolah-olah memahami setiap pergerakan satu sama lain secara naluri.

Bekas pemain kebangsaan James Selvaraj, berkata semua pemain badminton, khususnya dari Pulau Pinang, melihat Kew San sebagai figura bapa yang memiliki sifat kepimpinan teladan.

“Beliau pendiam, merendah diri dan sentiasa sanggup membantu. Saya melihat beliau berlatih untuk Piala Thomas 1967 di Dewan SBA di Kuala Lumpur — beliau pemain strok tulen.”

Seorang lagi bekas bintang negara, Phua Ah Hua berkata: “Kew San dihormati bukan sahaja kerana pencapaiannya, tetapi juga sebagai mentor dan contoh teladan.

“Saya bertuah sebagai pelatih junior Piala Thomas pada 1970-an dapat belajar daripada seseorang yang begitu murah hati berkongsi ilmu dan kemahirannya. Seorang wira negara sejati yang tidak pernah mencari pengiktirafan, hanya cintakan permainan ini.”

Ketika tenang, sebenarnya tersembunyi jiwa pesaing yang sangat kuat.

Kew San cemerlang dalam perseorangan, beregu dan beregu campuran pada era yang menuntut versatiliti sama penting dengan kekuatan.

Beliau memenangi Kejohanan Antarabangsa Mexico City pada 1960 dan Kejohanan Badminton Asia 1962 dalam acara perseorangan. Dalam beregu pula, beliau dan Lim Say Hup memenangi enam gelaran antarabangsa pada 1959 termasuk All-England, Terbuka Kanada dan Terbuka Amerika Syarikat.

Dalam beregu campuran, beliau bergandingan dengan wanita yang kemudian menjadi isterinya, Ng Mei Ling, untuk memenangi Terbuka Malaya 1962 dan Kejohanan Malaysia 1965.

Di luar gelanggang badminton, beliau turut bermain kriket, bola keranjang, bola sepak dan hoki, menjadikannya antara atlet serba boleh terbaik dalam kalangan generasinya.

Jakarta, lampu suluh dan sejarah

Namun Kew San akan selamanya dikenang kerana Jakarta pada 1967.

Kemenangan Malaysia dalam final Piala Thomas menentang Indonesia kekal sebagai antara malam paling sengit dan kontroversi dalam sejarah badminton.

Perlawanan itu berlangsung hanya dua tahun selepas Konfrontasi Indonesia-Malaysia berakhir, menjadikan pertemuan tersebut jauh lebih besar daripada sekadar sukan.

Pasukan Malaysia — diketuai Kew San bersama Tan Aik Huang, Cheng Hoe, Boon Bee, Yee Khan dan Billy Ng — memasuki gelanggang di wilayah yang penuh permusuhan sambil memikul harapan sebuah negara muda.

Mereka bukan atlet sepenuh masa.

Mereka mempunyai pekerjaan tetap.

Ada yang menggunakan cuti tahunan untuk mewakili negara. Ada juga yang mengambil cuti tanpa gaji selepas kehabisan cuti tahunan. Mereka hanya sempat berlatih bersama selama beberapa minggu sebelum kejohanan besar.

Namun mereka bermain dengan rasa tanggungjawab yang sukar dibayangkan dalam sukan moden hari ini.

“Tiada superstar dalam pasukan itu,” kata Kew San dalam wawancara pada 2022. “Itulah kekuatan kami.”

Malaysia mendahului Indonesia 4-3 dalam final format terbaik daripada sembilan perlawanan apabila kekecohan tercetus.

Lampu suluh disinarkan ke mata pemain Malaysia. Kata-kata kesat bergema dari tempat duduk penonton. Pengadil kejohanan Herbert Scheele menghentikan perlawanan selepas keadaan menjadi huru-hara di dalam arena.

Pada 3 pagi, pemain Malaysia diiring keluar dari hotel di bawah kawalan keselamatan ketat dan terus dibawa ke lapangan terbang.

Setahun kemudian, Malaysia secara rasmi menerima Piala Thomas selepas Indonesia enggan menyambung semula final di New Zealand.

Kejayaan itu menjadi Piala Thomas keempat dan terakhir buat Kew San selepas kempen terdahulu bersama pasukan Malaya pada 1958 dan 1961 serta pasukan Malaysia pada 1964.

Kemenangan itu turut memberi kesan besar dalam kehidupan peribadinya.

Pada tahun sama, beliau menamakan anak lelakinya Thomas.

Ikon daripada zaman sukan yang telah hilang

Setelah lama sorakan reda, Kew San tidak pernah menjauhi badminton.

Beliau bekerja sebagai ketua kerani Majlis Bandaraya Pulau Pinang sambil terus membimbing pemain muda, ramai antaranya kemudian mewakili Malaysia.

Bekas pemain kebangsaan Khaw Cheow Kheng berkata Kew San mengajarnya antara pelajaran paling penting dalam kejurulatihan: mengetahui sejauh mana atlet perlu didesak tanpa mematahkan semangat mereka.

“Beliau sangat merendah diri walaupun hebat,” kata Cheow Kheng. “Malah pada usia lanjut, beliau masih turun berlatih bersama kami.”

Kew San sendiri terus bermain sehingga usia lebih 80 tahun, menikmati sesi permainan strok mingguan bersama Mei Ling dan anak perempuan mereka, Karen.

“Saya tak boleh berhenti bermain badminton,” katanya suatu ketika dahulu. “Ia mendorong saya untuk terus sihat.”

Di sebalik segala pencapaiannya, sebahagian kehidupan akhirnya turut diselubungi rasa kecewa.

Pemain pada zamannya menerima elaun kecil dan sering kehilangan pendapatan ketika mewakili negara.

Apabila Kew San menerima gelaran Datuk pada 2007, iaitu 40 tahun selepas kejayaan Piala Thomas, beliau dilaporkan terpaksa meminjam baju kot daripada bekas jurulatih negeri, Khoo Kay Choo, untuk menghadiri majlis itu.

Apa yang lebih melukakan ialah layanan terhadap beberapa bekas pemain ketika final Piala Thomas 1992 di Kuala Lumpur.

Beberapa bintang lama terpaksa memohon pas untuk menonton kejohanan itu, hanya untuk mendapati tiada tempat duduk disediakan buat mereka.

Penulis sukan Lazarus Rokk membalas dengan ayat yang masih terasa pedih hingga hari ini — bahawa ‘terlalu cepat jasa seseorang dilupakan’.

Malaysia sedang kehilangan insan-insan yang membina jiwa sukan negara.

Dan di suatu sudut legenda badminton, papan markah itu masih tertera 15-0, 15-0.

Kew San meninggalkan isterinya Mei Ling, yang dikahwininya hampir 60 tahun, anak mereka Thomas dan Karen, serta dua cucu.

Upacara penghormatan terakhir hari ini berlangsung dari 10 pagi hingga 10 malam di Gereja Immaculate Conception, Pulau Pinang, diikuti pengebumian pada Sabtu, 10 pagi sebelum upacara pembakaran mayat di krematorium Mt Erskine.